आधारभूत चिकित्सकीय ज्ञान जाँच्ने ‘लाइसेन्स’ परीक्षा नै उत्तीर्ण गर्न नसकेका डाक्टरहरूले विभिन्न अस्पतालमा बिरामीको स्वास्थ्य जाँच तथा उपचार गरिरहेको पाइएको छ । प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले राजधानीका केही अस्पतालमा छापा मारेर त्यस्ता केही डाक्टरलाई पक्राउ गरेको छ । अन्य अस्पतालमा पनि नेपाल मेडिकल काउन्सिलबाट लाइसेन्स (दर्ता प्रमाणपत्र) नलिई डाक्टरहरूले काम गरिरहेको आशंका छ । स्वास्थ्योपचारजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा लाइसेन्स नलिईकनै उपचारमा संलग्न हुनु तथा गराउनु गैरकानुनी मात्र नभएर गैरजिम्मेवारीको पराकाष्ठा नै हो । हातमा शैक्षिक योग्यताको प्रमाणपत्र भए पनि लाइसेन्सबिना स्वास्थ्य उपचार गर्नेहरू नक्कली डाक्टर नै ठहरिन्छन् । उपचार सेवामा नक्कली डाक्टरको संलग्नता बिरामीको स्वास्थ्यमाथि चरम खेलबाडसमेत हो ।
खासगरी मेडिकल कलेजको सम्बन्धन वितरण र सिट संख्या निर्धारणमा सम्बन्धित निकायको लापरबाहीका कारण मुलुकको चिकित्सा शिक्षाको गुणस्तर नै प्रश्नको घेरामा छ । यसलाई मेडिकल काउन्सिलले लिने सामान्य लाइन्सेन्स परीक्षामा हुने अनुत्तीर्णदरले पनि पुष्टि गर्दै आएको छ । मेडिकल शिक्षामा योग्यता–क्षमताभन्दा पनि आर्थिक सक्षमताका आधारमा विद्यार्थी भर्ना हुने र डाक्टरको प्रमाणपत्र लिने प्रवृत्ति व्यापक थियो । केही वर्षदेखि विद्यार्थी भर्नामा मेरिट प्रणाली लागू भएपछि मात्र जथाभाबी भर्ना घटेको छ । तैपनि प्रवेश परीक्षा तथा एमबीबीएसकै परीक्षामा चिट चोर्ने/चोराउनेजस्ता विकृति बेला–बेला देखिएकै छन् । प्राय: कमजोर पूर्वाधारयुक्त कलेजबाट बग्रेल्ती उत्पादन भएका डाक्टरहरू नै मेडिकल काउन्सिलको लाइसेन्स परीक्षामा अनुत्तीर्ण हुन्छन् । लाइसेन्स पाउन नसकेकाहरूमा विदेशी कलेजमा पढेर फर्कनेहरू पनि छन् । लाइसेन्स परीक्षामा ३६ पटकसम्म फेल भएको दृष्टान्त पनि छ । नियमनकारी निकायको कमजोरी र अस्पताल सञ्चालकहरूको गैरजिम्मेवारीका कारण तिनै अयोग्य डाक्टरहरूले बिरामीको स्वास्थ्य जाँच तथा उपचार गर्ने मौका पाएका हुन् । यस्तै, विदेशी नागरिकले समेत यहाँका विभिन्न अस्पतालमा गैरकानुनी रूपमा चिकित्सकीय अभ्यास गरिरहेको पाइएको छ ।
उपचार सेवा प्रवेशअघि लिइने लाइसेन्स परीक्षामा अनुत्तीर्ण हुनेहरूको संख्या बर्सेनि बढ्दो देखिन्छ । अनुत्तीर्ण कोही पनि सम्भवत: खाली बसेका छैनन् । महँगो मेडिकल शिक्षाले पनि बिनाकाम अर्को परीक्षा कुर्न नसक्ने अवस्थामा पुर्‍याउँछ । करिब दुई महिनाअघि लिइएको पछिल्लो लाइसेन्स परीक्षामा एमबीबीएस गरेका १ हजार २ सय २ जना सहभागी भएकामा ६२ प्रतिशत अर्थात् ७ सय ४१ जना अनुत्तीर्ण भएका थिए । यस्तै, दन्त विज्ञानमा स्नातक (बीडीएस) गर्ने ८५ जना डाक्टर परीक्षामा सहभागी हुँदा ४९ प्रतिशत फेल भएका थिए । यो परीक्षा परिणामले मेडिकल शिक्षाको गुणस्तरलाई प्रतिबिम्बित गर्छ । बिरामीको रोग खुट्याउने र त्यहीअनुसार उपचार पद्धति अपनाउनुपर्ने क्षेत्रमा आधारभूत ज्ञानसमेत नभएका डाक्टरहरूको प्रवेशले स्वास्थ्योपचार सेवालाई विकृत बनाएको छ । गलत औषधोपचारका कारण बिरामीको मृत्यु भएको, अंगभंग भएका घटना थुप्रै छन् । उपचार गराउन अस्पताल पुग्दा डाक्टरहरूको योग्यतामाथि नै शंका गर्नुपर्ने अवस्था बनेको छ ।
चिकित्सा शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा बेथिति व्यापक भए पनि सुधारका लागि सम्बन्धित निकायले तदारुकता देखाएको पाइँदैन । कुनै अभियान वा आन्दोलनपछि केही पहलकदमी देखाइए पनि त्यसले निरन्तरता पाउँदैन । अनुगमन–नियमनसमेत नियमित नहुने, भएका बेला कमजोरी देखिए कारबाही नहुने प्रवृत्ति छ । अनुगमन–नियमनकारी निकायकै उदासीनताका कारण स्वास्थ्य क्षेत्रमा बेथिति बढेको हो । यस्ता बेथितिलाई जतिसक्दो छिटो अन्त्य गर्नुपर्छ । गुणस्तरीय सेवा पाउने संविधानप्रदत्त मौलिक हकसमेत हो । गलत उपचारको सिकार कोही पनि बन्नु हुँदैन । त्यसैले नक्कली डाक्टरहरूको खोजबिन तत्काल गर्नुपर्छ । अयोग्य डाक्टर र उनीहरूलाई काममा खटाएर सेवाग्राहीमाथि ठगीसमेत गर्ने अस्पताल/क्लिनिक सञ्चालकलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्छ । मेडिकल काउन्सिलले अस्पताल–क्लिनिकलाई नियमित निगरानी गर्नुपर्छ । सँगै, अयोग्य डाक्टर उत्पादन हुने अवस्था नै आउन नदिन चिकित्सा शिक्षामै व्यापक सुधारको खाँचो छ । त्यसपछि मात्रै स्वास्थ्य सेवा भरपर्दो र विश्वसनीय हुन्छ, चिकित्सा पेसा पनि मर्यादित र सम्मानित बन्छ ।